Con đường nghiên cứu khoa cử

Trước đây, Tiến sĩ Chân Quỳnh từng đọc Lều chõng (Ngô Tất Tố), Bút nghiên (Chu Thiên), nên có biết đôi chút về khoa cử Việt Nam. Tuy nhiên, phải tới năm 1985, khi trong tay có được cuốn sách Khi người Pháp tìm ra Đông Dương của Charles Daney, trong có loạt ảnh chụp cảnh lễ xướng danh trường Hà Nam, khoa thi Đinh Dậu (1897), bà mới hiểu thế nào là trường thi, khảo quan, lính hầu, tân khoa. Chuyến "du lịch" ngược thời gian qua những tấm ảnh lịch sử quý hiếm này đã thôi thúc bà quyết tâm sưu tập những bức hình khoa cử làm thành một cuốn sách.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Chân Quỳnh.

Và rồi, duyên nợ với khoa cử giúp bà tạo ra 3 tác phẩm nghiên cứu công phu: Lối xưa xe ngựa, Thi Hương và Thi Hội thi Đình. Khi thực hiện công trình nghiên cứu này bà đã học hỏi được nhiều kiến thức và hiểu rằng vấn đề này không chỉ thi đơn thuần là văn chương mà còn là thi văn sách, luật trị nước.

Qua nghiên cứu, bà Chân Quỳnh phát hiện ra ngay từ thế kỷ 11 người Việt đã thực hiện chế độ khoa cử trong khi ở nhiều nước trên thế giới phải tới 8 thế kỷ sau mới thịnh hành.  

Say mê nghiên cứu

Nhận định về tiến sĩ Nguyễn Thị Chân Quỳnh và các tác phẩm của bà, ông Mai Quốc Liên, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quốc học cho biết, việc nghiên cứu khoa cử thường bắt nguồn từ truyền thống gia đình nhưng bà là trường hợp ngoại lệ. Gia đình bà hoàn toàn ngoại đạo đạo với lĩnh vực này.

Ban đầu bà nghiên cứu khoa học kỹ thuật, sau đó chuyển qua giảng dạy tiếng Anh rồi bỗng nhiên quay sang tìm hiểu về khoa cử. Mặc dù không biết chữ Hán Nôm để đi sâu vào tận văn bản gốc nhưng bà có phương pháp nghiên cứu và cách lập luận chặt chẽ, cùng với sự giúp đỡ của nhiều chuyên gia giỏi nên sách của bà rất sâu sắc và chính xác. “Những cuốn sách của bà rất có giá trị với lịch sử nước nhà", ông Liên nhận định. 

Để có những tác phẩm nghiên cứu về khoa cử tương đối đầy đủ như bây giờ, bà bắt đầu viết từ thời nhà Lý đến nhà Nguyễn, kèm theo tranh minh họa. Từ năm 1985-1989, bà viết xong cuốn khoa cử phổ thông với mục đích giới thiệu ảnh về thi cử và chú thích văn thơ Việt Nam bên dưới các bức ảnh. Tiếp đó, sau nhiều năm tìm kiếm và đối chiếu với các tài liệu còn sót lại, năm 1997, bà đem bản thảo ra viết lại và chia làm nhiều phần. Năm 2003, bà hoàn thành được 2 cuốn: Lối xưa xe ngựa và Thi Hương. Đến năm 2007, cuốn Thi Hội thi Đình mới được xuất bản tại Nhà xuất bản Văn học ở Việt Nam.

Hiện, bà Quỳnh đã trở về Việt Nam và muốn ở bên con cháu nốt quãng đời còn lại. Tuổi cao, mắt kém, nhưng bà vẫn tràn đầy đam mê nghiên cứu. Theo bà Quỳnh, còn một lý do quan trọng khiến bà quyết tâm theo đuổi công việc này là vì khoa cử liên quan mật thiết đến vận mệnh của đất nước. 

Theo Đất Việt